Testosteron: co robi w organizmie i czego nie potrafi

 

Gdy słyszysz słowo testosteron, łatwo pomyśleć o sile i mięśniach. To zrozumiałe, bo ten hormon ma duży wpływ na ciało. Problem w tym, że w rozmowach o testosteronie często miesza się fakty z marketingiem i mitami.W internecie przewijają się różne nazwy i formy tego hormonu, na przykład Enantan testosteronu. Brzmi to specjalistycznie, ale sama nazwa nie tłumaczy, co testosteron robi w organizmie i czego od niego nie warto oczekiwać.

Poniżej znajdziesz prosty, konkretny przewodnik. Bez obiecywania cudów i bez straszenia. Za to z jasnym rozróżnieniem między realnym działaniem hormonu a popularnymi skrótami myślowymi.

Co to jest testosteron i skąd się bierze

Testosteron to hormon z grupy androgenów. Organizm produkuje go naturalnie u mężczyzn i u kobiet, tylko w innych ilościach. U mężczyzn głównym źródłem są jądra, u kobiet jajniki. Małe ilości powstają też w nadnerczach.Produkcją testosteronu steruje mózg, a organizm pilnuje równowagi przez mechanizm sprzężenia zwrotnego. Do tego dochodzi prosta rzecz, o której wiele osób zapomina. Poziom testosteronu zmienia się w ciągu dnia. Zwykle jest wyższy rano, a niższy później. Wpływ ma też sen, stres, infekcje, masa ciała, alkohol i niektóre leki. Dlatego jeden wynik badania rzadko mówi wszystko.

Jak testosteron działa w różnych etapach życia

W życiu płodowym testosteron pomaga uruchomić rozwój męskich narządów płciowych. Natomiast w okresie dojrzewania jego wzrost odpowiada za typowe zmiany, takie jak pogłębienie głosu, rozwój owłosienia, wzrost narządów płciowych i wzrost libido.

W dorosłości testosteron nadal jest ważny, ale jego rola jest szersza niż seksualność. Wspiera produkcję plemników, pomaga utrzymać masę i siłę mięśni, wpływa na gęstość kości i wspiera wytwarzanie czerwonych krwinek. U kobiet też ma znaczenie, między innymi dla libido i ogólnej równowagi hormonalnej.Z wiekiem poziom testosteronu u mężczyzn zwykle spada powoli. To samo w sobie nie oznacza choroby. U części osób spadek może być większy i współwystępować z otyłością, cukrzycą typu 2 czy innymi chorobami. Wtedy warto temat sprawdzić medycznie, a nie zgadywać.

Seks, libido i płodność

Testosteron wpływa na libido i jest potrzebny do prawidłowej produkcji plemników. Może też mieć znaczenie dla erekcji. Trzeba jednak pamiętać, że problemy seksualne często wynikają z innych przyczyn, jak choroby naczyń, cukrzyca, stres, leki czy używki. Niski testosteron może pogarszać sytuację, ale nie zawsze jest głównym źródłem problemu.

Mięśnie i regeneracja

Testosteron wspiera budowę mięśni, bo ułatwia syntezę białek i regenerację po wysiłku. Nie zastępuje jednak treningu i jedzenia. Bez bodźca w postaci ruchu organizm nie ma powodu, by zwiększać mięśnie. A bez odpowiedniej ilości białka i energii efekty będą ograniczone, nawet przy prawidłowym poziomie hormonu.

Kości

Testosteron pomaga utrzymać gęstość kości. Długotrwały niedobór może zwiększać ryzyko osteoporozy i złamań. To ważne, bo kości często nie dają sygnałów ostrzegawczych, dopóki nie dojdzie do urazu.

Krew i wydolność

Testosteron stymuluje wytwarzanie czerwonych krwinek. To może przekładać się na lepsze przenoszenie tlenu. Ale zbyt wysoki poziom, zwłaszcza przy przyjmowaniu testosteronu z zewnątrz, może nadmiernie podnosić liczbę czerwonych krwinek. Wtedy rośnie ryzyko zakrzepów, dlatego w medycynie ten parametr się kontroluje.

Nastrój i koncentracja

U części osób niedobór testosteronu wiąże się z obniżeniem nastroju, drażliwością, spadkiem motywacji i gorszą koncentracją. Nie jest to jednak prosty związek jeden do jednego. Te same objawy mogą wynikać z bezsenności, depresji, problemów z tarczycą czy przewlekłego stresu. 

Czego testosteron nie robi i jakie mity wracają najczęściej

Testosteron automatycznie oznacza agresjęTestosteron sam w sobie nie programuje człowieka na przemoc. Zachowanie zależy od wielu czynników, w tym od stresu, alkoholu, środowiska i umiejętności kontroli emocji. Wahania nastroju częściej obserwuje się przy nienaturalnie wysokich dawkach syntetycznych androgenów niż przy naturalnych różnicach w granicach normy.

Im więcej, tym lepiej

Organizm działa na równowadze. Za niski poziom może szkodzić, ale za wysoki też. Sztucznie podniesiony testosteron może prowadzić do trądziku, obrzęków, problemów z ciśnieniem, bezsenności i zmian nastroju. U mężczyzn może też obniżać płodność, bo własna produkcja hormonów zostaje wyhamowana.

Testosteron naprawi brzuch, zmęczenie i brak formy

Czasem niski testosteron współwystępuje z przyrostem tkanki tłuszczowej i spadkiem siły. Ale często działa to w drugą stronę. Otyłość, brak snu i mała aktywność potrafią obniżać poziom testosteronu. Wtedy pierwszym krokiem bywa poprawa stylu życia i leczenie chorób towarzyszących, a nie gonienie za szybkim podbiciem hormonu.

Jeden wynik krwi to pełna diagnoza

Poziom testosteronu waha się w ciągu dnia. Ma też znaczenie, ile hormonu jest biologicznie aktywne. Dlatego lekarze zwykle patrzą na powtarzane badania, wykonane rano, oraz na objawy i cały obraz zdrowia, a nie na pojedynczą liczbę.

Jak wygląda niedobór i nadmiar w praktyce

Przy niedoborze u dorosłych mężczyzn częste są: spadek libido, gorsze erekcje, mniejsza masa i siła mięśni, więcej tkanki tłuszczowej, spadek energii, obniżony nastrój oraz większe ryzyko osłabienia kości. To jednak nie jest lista, na podstawie której da się postawić diagnozę w domu, bo podobne objawy daje wiele innych problemów.

Nadmiar naturalnego testosteronu u dorosłych mężczyzn jest rzadki. Wyższe wartości częściej dotyczą kobiet, na przykład przy zespole policystycznych jajników, i mogą wiązać się z trądzikiem, nasilonym owłosieniem czy zaburzeniami cyklu. Zupełnie osobnym tematem jest sztuczne podbijanie poziomu, które zwiększa ryzyko działań niepożądanych, także ze strony serca i układu krzepnięcia.