Cukrzyca jest spowodowana nieprawidłowym wydzielaniem lub działaniem insuliny, hormonu regulującego poziom glukozy we krwi. Jej przyczyny są różne w zależności od typu i obejmują: genetykę, czynniki związane ze stylem życia (otyłość, brak ruchu, dieta), choroby autoimmunologiczne, uszkodzenia trzustki, a także czynniki hormonalne i genetyczne.                                                                                                                                                                        Cukrzyca typu 1

• Główna przyczyna: Choroba autoimmunologiczna, w której układ odpornościowy niszczy komórki trzustki produkujące insulinę. 
• Czynniki ryzyka: Predyspozycje genetyczne i infekcje wirusowe mogą odgrywać rolę. 

Cukrzyca typu 2

Główne przyczyny: 
Zwykle rozwija się na skutek połączenia czynników genetycznych i stylu życia. 
Czynniki ryzyka:                                                                                                                         
• Nadwaga i otyłość, szczególnie brzuszna 
Brak aktywności fizycznej 
Niezdrowa dieta bogata w cukry i tłuszcze 
Predyspozycje genetyczne 
Wiek (częstsza u osób po 45. roku życia) 
Przewlekły stres i zaburzenia snuCukrzyca ciążowa
Główna przyczyna: Zmiany hormonalne zachodzące w organizmie podczas ciąży.
Czynniki ryzyka: Otyłość, wiek, genetyka. 
Inne typy cukrzycy (cukrzyca wtórna)
Główne przyczyny:
Choroby trzustki
Zaburzenia hormonalne (np. zespołu Cushinga, nadczynności tarczycy)     
Przyjmowanie niektórych leków
Uszkodzenie lub usunięcie trzustki                                                                                                                                                                                                                    
Czym jest cukrzyca i co ją powoduje?
• Cukrzyca nie jest właściwie jednym schorzeniem, a grupą chorób, które charakteryzuje podwyższony poziom glukozy (cukru) we krwi, czyli hiperglikemia [1,2]. W powstaniu choroby główną rolę odgrywa insulina, która jest najważniejszym hormonem biorącym udział w metabolizmie cukru. Jest ona wydzielana przez trzustkę w odpowiedzi na obecność glukozy we krwi, a jej zadaniem jest obniżenie glikemii i zwiększenie wykorzystania cukru przez komórki organizmu jako źródła energii. To właśnie zaburzenie wydzielania insuliny lub jej działania na komórki organizmu (insulinooporność) prowadzą do rozwoju cukrzycy.

  Cukrzyca typu 2 jest najczęstszą postacią choroby. Mechanizm jej powstawania jest złożony. U jego podstawy leży insulinooporność, czyli zmniejszona wrażliwość komórek organizmu na insulinę. Wśród wielu składowych przyczyn tego stanu należy wymienić m.in. otyłość, nieprawidłową dietę i zbyt niski poziom aktywności fizycznej. Z kolei cukrzyca typu 1 spowodowana jest zniszczeniem komórek trzustki produkujących insulinę przez nieprawidłowo działający układ odpornościowy, co prowadzi do bezwzględnego niedoboru hormonu w organizmie. Można też wyróżnić inne, rzadziej spotykane rodzaje cukrzycy, np. ciążową, uwarunkowaną genetycznie, czy związaną z uszkodzeniem komórek      rzustki, np. w przebiegu zapalenia lub nowotworu. Choć mechanizm powstawania cukrzycy i jej leczenie są bardzo zróżnicowane, zawsze przebiega ona z podwyższoną wartością glikemii i we wszystkich przypadkach może powodować podobne objawy.                                                                                                         

  Objawy cukrzycy

  Typowymi dolegliwościami spowodowanymi wysokim poziomem cukru we krwi są:

  • wielomocz - częste oddawanie moczu w dużych ilościach, mogące wywoływać konieczność wstawania do toalety w nocy;
  • wzmożone pragnienie - spożywanie większej ilości płynów;
  • wzrost apetytu - spożywanie większej ilości pokarmu;
  • chudnięcie - niezamierzony spadek masy ciała (normalna dieta i aktywność fizyczna);
  • osłabienie, senność;
  • częste zakażenia układu moczowo-płciowego (np. nawracające zapalenie pęcherza moczowego, grzybica pochwy), zmiany ropne skóry [1,2,3].  Czasami pierwszym objawem cukrzycy, zwłaszcza typu 1, mogą być kwasica i śpiączka ketonowa, które są stanami zagrożenia życia. O ich wystąpieniu mogą świadczyć:
    • zmęczenie, senność, zaburzenia świadomości, w skrajnych przypadkach śpiączka;
    • zawroty i ból głowy;
    • nudności i wymioty;
    • ból brzucha mogący “naśladować” choroby narządów jamy brzusznej, np. zapalenie wyrostka robaczkowego;
    • ból w klatce piersiowej;
    • zapach acetonu z ust - zbliżony do zapachu fermentujących jabłek lub zmywacza do paznokci [2].

    Wystąpienie objawów i czas ich trwania zależą od dynamiki choroby.   Początkowo może ona przebiegać również bez żadnych objawów, a jej wykrycie możliwe jest jedynie w badaniach stężenia glukozy we krwi.                                          

    Rozpoznanie cukrzycy

    Rozpoznanie cukrzycy opiera się na badaniu glikemii. Do wykonania pomiaru powinno skłonić wystąpienie wymienionych powyżej objawów, ale warto też regularnie badać się w kierunku cukrzycy w ramach działań profilaktycznych. W Polsce wykonanie badań przesiewowych wskazane jest u wszystkich pacjentów po 45. roku życia oraz bez względu na wiek u osób z grup ryzyka, m.in. z nadwagą lub otyłością, nadciśnieniem tętniczym, dyslipidemią, chorobami układu sercowo-naczyniowego, przypadkami cukrzycy w rodzinie, mało aktywnych fizycznie oraz u kobiet z przebytą cukrzycą ciążową lub zespołem policystycznych jajników (PCOS) [1,2].

    Cukrzycę można rozpoznać w kilku przypadkach:

       

    1. występują charakterystyczne objawy, a wynik przygodnej (mierzonej w dowolnym momencie dnia, niezależnie od tego, kiedy został spożyty ostatni posiłek) glikemii wynosi ≥ 200 mg/dl (≥ 11,1 mmol/l);
    2. dwa wyniki glikemii na czczo wynoszą ≥ 126 mg/dl (≥ 7,0 mmol/l);
    3. glikemia w 120. min testu obciążenia glukozą (OGTT) wynosi ≥ 200 mg/dl (≥ 11,1 mmol/l);
    4. jednorazowe oznaczenie hemoglobiny glikowanej (HbA1c) z krwi o wartości ≥ 6,5% (≥ 48 mmol/mol) [1,2].

                       

    Powikłania cukrzycy - dlaczego warto być czujnym?

    Podwyższone stężenie cukru we krwi, choć często nie daje objawów, uszkadza tkanki i narządy organizmu. Nieleczona, źle kontrolowana lub długotrwająca cukrzyca może powodować m.in.:

    • powikłania makroangiopatyczne, czyli związane z uszkodzeniem naczyń krwionośnych, zwłaszcza poprzez przyspieszenie rozwoju miażdżycy, a zatem zwiększające ryzyko chorób takich jak zawał serca i udar mózgu;
    • uszkodzenie nerek, m.in. cukrzycowa choroba nerek, nawracające zakażenia układu moczowego, nietrzymanie moczu w przebiegu pęcherza neurogennego; 
    • neuropatię, czyli uszkodzenie nerwów czuciowych i ruchowych, które może prowadzić do np. niedowładów czy uczucia bólu lub mrowienia;
    • powikłania oczne, m.in. uszkodzenie siatkówki, czyli tzw. retinopatia cukrzycowa, zaćma, jaskra wtórna krwotoczna, zaburzenie ruchów gałki ocznej wskutek uszkodzenia nerwów;
    • zespół stopy cukrzycowej, który może doprowadzić do amputacji fragmentu lub całej kończyny [1,2,3].Cukrzyca jest więc chorobą, która ma negatywny wpływ na prawie wszystkie układy i narządy, a jej nierozpoznanie lub nieprawidłowe leczenie obniża jakość i długość życia. Z tego powodu warto znać pierwsze objawy hiperglikemii, a w przypadku ich wystąpienia niezwłocznie zgłosić się do lekarza.